تأکید بر مشارکت همگانی و حضور مردم در صحنه در تقویت تاب‌آوری اجتماعی در شرایط بحرانی

به گزارش روابط عمومی مدیریت دانشجویان شاهد و ایثارگر دانشگاه علوم پزشکی تهران؛ در ششمین کارگاه آموزشی فرهنگی ویژه اعضای هیئت علمی و اساتید مشاور دانشگاه های علوم پزشکی سراسر کشور که در روز دوشنبه ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ در محل دفتر مدیریت دانشجویان شاهد و ایثارگر با حضور دیگر اساتید این میزگرد تحلیلی دکتر نورالدین نخستین انصاری معاون پژوهشی مرکز تحقیقات آسیب دیدگان جنگ، دکتر جلیل عرب خردمند رئیس مرکز تحقیقات سلامت دفاعی و دکتر محمدرضا واعظ مهدوی استاد دانشگاه شاهد و مدیر عامل بنیاد همدلان آینده نگر (هاسب) و دبیرستاد پشتیبانی مردمی دفاع رمضان در بستر اسکای روم و با استقبال و مشارکت بیش از 350 نفر از استادان و اعضای هیئت علمی برگزار شد، دکتر عباس استاد تقی‌زاده دانشیار و مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایا دانشگاه علوم پزشکی تهران از سخنرانان اصلی این کارگاه، با ارائه‌ای با موضوع «تاب‌آوری اجتماعی در شرایط اضطراری» به تبیین ابعاد مختلف این مفهوم پرداخت. در این نشست، ابتدا ضمن معرفی چارچوب کلی تاب‌آوری اجتماعی، بر اهمیت آمادگی نهادهای علمی و دانشگاهی در مواجهه با شرایط بحرانی تأکید شد. این ارائه در ادامه با اشاره به جایگاه دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشکده بهداشت، به عنوان یکی از مراکز علمی اثرگذار در حوزه سلامت و اجتماع، همراه بود.

در این میزگرد سه روزه مقرر شد سه محور بنیادین تاب‌آوری اجتماعی شامل مشارکت همگانی و حضور مردم در صحنه، فرهنگ ایرانی و اسلامی و همبستگی و وحدت ملی  مورد توجه قرار گیرد که در روز اول کارگاه موضوع  مشارکت همگانی و حضور مردم در صحنه مورد بحث قرار گرفت. دکتر استاد تقی‌زاده در تشریح این محورها، نقش تعامل اجتماعی، سرمایه فرهنگی و انسجام ملی را در افزایش ظرفیت جامعه برای عبور از شرایط اضطراری و بحران‌ها برجسته کرد. همچنین بر این نکته تأکید شد که تاب‌آوری اجتماعی، صرفاً یک مفهوم نظری نیست، بلکه نیازمند تقویت پیوندهای انسانی، مشارکت جمعی و هماهنگی نهادی است.

در بخش نخست، تاب‌آوری اجتماعی به‌عنوان یک ظرفیت چندبعدی و کاربردی برای مدیریت مخاطرات و شرایط بحرانی تبیین شد؛ ظرفیتی که بر پایه مشارکت، جامع‌نگری، یکپارچگی و رویکرد مثبت در مواجهه با بحران شکل می‌گیرد. در اسلایدهای ارائه‌شده، بر این نکته تأکید شد که در رویکردهای نوین مدیریت بحران، به‌ویژه در دوره پساکرونا، حرکت از نگاه صرفاً منفعلانه و کاهش ریسک به سمت تاب‌آوری و رویکردهای سلامت‌محور ضروری است. همچنین اصولی مانند خودسازماندهی، همکاری، پاسخ‌گویی، شمول‌پذیری، همبستگی اجتماعی، پیوندهای اجتماعی و انعطاف‌پذیری به‌عنوان ارکان اصلی تاب‌آوری در سطح جامعه معرفی شد و بسیج اجتماعی به‌عنوان مقدمه‌ای برای سازماندهی اجتماعی مورد توجه قرار گرفت.

در بخش دوم ، آقای دکتر محمدرضا واعظ مهدوی در سخنانی با محوریت «تاب‌آوری اجتماعی» به اهمیت مشارکت عمومی و حضور فعال مردم در عرصه‌های اجتماعی اشاره کرد. وی در تبیین مفهوم تاب‌آوری، ابتدا تعریف فیزیکی آن را به‌عنوان بازگشت‌پذیری پس از فشار مطرح نمود و سپس با انتقال بحث به حوزه روان‌شناختی و اجتماعی، تاب‌آوری را توانایی جامعه برای سازگاری، انطباق و غلبه بر تنش‌ها و بحران‌ها دانست. به گفته او، تاب‌آوری اجتماعی زمانی معنا پیدا می‌کند که جامعه ظرفیت تغییر و پاسخ‌گویی مؤثر در برابر آسیب‌ها را داشته باشد.

دکتر واعظ مهدوی در ادامه، مشارکت اجتماعی را عامل تعیین‌کننده در تقویت تاب‌آوری عنوان کرد و اظهار داشت که حضور مردم در صحنه‌های اجتماعی، سرمایه اجتماعی را افزایش داده و زمینه‌ساز ارائه راه‌حل‌های جمعی و کارآمد در برابر بحران‌هاست. وی تأکید کرد که تاب‌آوری یک ویژگی تک‌بعدی نیست و تنها با همکاری، تعامل و احساس مسئولیت مشترک میان اعضای جامعه می‌توان به تاب‌آوری پایدار دست یافت.حضور حماسی مردم ایران در گردهمایی‌های شبانه طی روزهای دشوار جنگ، به یکی از روشن‌ترین جلوه‌های مشارکت اجتماعی مؤثر تبدیل شده است؛ حضوری خودجوش که نه‌تنها نشان‌دهنده همبستگی ملی است، بلکه نقش مهمی در تقویت تاب‌آوری جامعه ایرانی در برابر فشارهای جنگی ایفا می‌کند. تجمع‌های شبانه در شهرها و محله‌ها، فضایی از همدلی، امید و حمایت متقابل میان مردم ایجاد کرده و به آنان امکان داده است تا با اتکا به سرمایه اجتماعی و روحیه جمعی، بر اضطراب‌ها و دشواری‌های ناشی از شرایط جنگی غلبه کنند. این رفتار جمعی، از دید بسیاری از تحلیلگران اجتماعی، یکی از قوی‌ترین مصادیق مشارکت مردمی در حفظ پایداری اجتماعی و تقویت روحیه ملی در زمان بحران به شمار می‌آید. 

سخنران در بخش پایانی سخنان خود به راهکارهای عملی اشاره کرد و رشد فردی، تقویت عزت‌نفس، خودمهربانی و مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی را از مهم‌ترین پایه‌های ایجاد تاب‌آوری برشمرد. به‌گفته واعظ مهدوی، پیشرفت فردی و بهبود قابلیت‌های اجتماعی در کنار ساختارهای حمایتی، امکان مقابله سازنده با بحران را برای افراد و جامعه فراهم می‌کند. وی در پایان بر لزوم برنامه‌ریزی و اقدام مستمر برای ارتقای ظرفیت‌های تاب‌آوری در سطوح مختلف فردی و اجتماعی تأکید کرد.

دکتر عرب خردمند با طرح سوالات کلیدی در خصوص این مطلب ، با دکتر نخستین انصاری نیز ضمن قدردانی از حضور اساتید مشاور و شرکت‌کنندگان، بر ضرورت توجه مستمر به آموزش، آگاهی‌بخشی و توسعه رویکردهای پیشگیرانه در حوزه سلامت اجتماعی تأکید کرد. این نشست با هدف ارتقای سطح دانش و هم‌افزایی میان اساتید و مسئولان دانشگاهی برگزار شد و مقرر گردید مباحث مطرح‌شده در قالب برنامه‌های آموزشی و اجرایی آتی نیز پیگیری شود. برگزاری چنین نشست‌هایی می‌تواند در تقویت آمادگی علمی و مدیریتی دانشگاه‌ها در شرایط خاص، نقش مؤثری ایفا کند.

برای مشاهده فیلم ضبط شده و دریافت جزوه 1 و جزوه 2 کارگاه اینجا کلیک کنید.